:: هو العلیم 


بصیرت از دیدگاه قرآن و حدیث


در قرآن كریم، مشتقات «بصر» 148بار و واژه «بصیرت» دوبار تكرار شده است. به طور كلی واژه «بصر» درمتون اسلامی، گاه درباره بینایی ظاهری و حس، و گاه درباره بینایی باطنی و عقلی به كار می رود. 

به تعبیر دیگر، مردم از نظر بینش به دو دسته تقسیم می شوند:
دسته اول: دیده عقل آنها نزدیك بین است. آینده خود و جهان را نمی بینند و ادراكات آنها در محسوسات خلاصه می شود، و به تعبیر زیبای قرآن:
« یعلمون ظاهراً من الحیوه الدنیا و هم عن الاخره هم غافلون» از زندگی دنیا، ظاهری را می شناسند حال آنكه از آخرت غافلند. (روم - 7)
این دسته، هر چند به ظاهر بینا هستند، ولی در فرهنگ قرآن و حدیث، كور محسوب می شوند. در همین رابطه امام علی (ع) در یكی از سخنرانی های خود در مدینه به این نكته مهم، این گونه اشاره می كند: ما كل ذی قلب بلبیب، ولا كل ذی سمع بسمیع، ولاكل ناظر بنظیر. نه هر كه دلی دارد، به خردمندی داننده است، و نه هر كه گوشی دارد نیك شنونده است، و نه هر كه دیده ای دارد بیننده است.
دسته دوم :جامع نگر و واقع نگرند، هم نزدیك را خوب می بینند و هم دور را. ادراكات آنها، در محسوسات خلاصه نمی شود، هم خانه دنیا را می بینند و هم خانه آخرت را. در فرهنگ قرآن و حدیث، این دسته از مردم، بصیر و بینا نامیده می شوند.
برپایه روایتی، امام علی (ع) این دو دسته از مردم را این گونه معرفی نموده است: 
«همانا دنیا» واپسین دیدرس انسان كور (دل) است و در فراسوی آن، چیزی نمی بیند، اما بصیر و بینشور، نگاهش از دنیا فراتر می رود و می داند كه سرای (حقیقی) در ورای این دنیا است. 
پس بصیر از دنیا دل و دیده بر می گیرد و كور (دل) به آن می نگرد. بینشور و بصیر از آن توشه بر می گیرد و كور (دل) برای آن توشه فراهم می آورد» (نهج البلاغه،خطبه 133)


بنابر این، بصیرت و بینایی حقیقی در فرهنگ قرآن و حدیث، به معنای جامع نگری و آینده نگری علمی و عملی است و كسانی «بصیر» نامیده می شوند كه در پرتو بینش صحیح، در جهت تامین منافع مادی و معنوی، و دنیا و آخرت خود، حركت كنند.