:: هو العلیم



بصیرت یا بینش، نوعی دید درونی است كه با دید چشم ظاهری، متفاوت است و اصلاً با چشم یا اندام های ظاهری بدن، قابل دریافت نیست. بصیرت، قوه و نیرویی قلبی است كه به مدد نور الهی، پدید آمده، حقیقت و باطن امور را چنان كه هست، در می یابد. با دید بصیرت انسان، درست را از نادرست و حق را از باطل به آسانی تشخیص می دهد. اهل بصیرت با امداد نیروی قدسی كه به آنها عطا شده می شنوند، می اندیشند، نگاه می كنند، می بینند و از عبرت ها، بهره می گیرند و آن گاه راههای روشنی رامی پیمایند و بدین ترتیب، از افتادن در پرتگاهها و لغزشگاهها در امان می مانند. در واقع بصیرت و بینش، نوری درونی است كه شخص با آن نور، درمیان مردم، زندگی می كند؛ چنان كه قرآن كریم فرموده: و جعلنا له نوراً یمشی به فی الناس. (انعام - 122) انسان به سیر بصیرت، راه را از بی راهه و حقیقت را از امر غیرحقیقی، باز می شناسد. و نیز در گرفتن اطلاعات و داده ها، درست گزینی می كند و نیز در ارائه نظر و رأی، درست گویی می كند و به فرموده امام علی (ع)، آن كه بصیرت و بینش نداشته باشد، رأی او، نادرست و بی ارزش است. (غررالحكم و دررالكلم، ح 6548).


بصیرت، نوعی به كارگیری عقل در مسیر هدایت انسان و استفاده از روشنگری آن است. قرآن كریم با ترغیب به بینا كردن دل ها با نور عقل، آنهایی را كه از این نیرو استفاده نمی كنند، كوران واقعی معرفی می كند. خداوند می فرماید: آیا در زمین سیر نمی كنند تا صاحب دل هایی گردند كه بدان تعقل كنند و گوش هایی كه بدان بشنوند؟ پس همانا چشم ها كور نمی شوند، بلكه دل هایی كه در سینه ها جای دارند، كور می شوند. (حج - 46)
چه بی فایده است دیده سر، هنگامی كه دیده دل، نابینا باشد. امام علی (ع) در این باره فرموده است: «و گاه دیده بصیرت كورباشد، نگاه چشم سودی ندهد» (غررالحكم، ح 9972) آن كس كه دیده بصیرت دارد، نگاههایش به سوی خوبی ها كشانده شده، از بدی ها دور داشته می شود. دارنده بصیرت و بینش درونی، پیش از آنكه درپی عیب های دیگران باشد، عیب های خود را می جوید و می بیند و از گناهان و خطاهای خود دست می شوید. او می داند كه دیده كور داشتن، بهتر از دل كور داشتن است. بنابر این، دیده برنارواها بسته، گوش را از شنیدنی های ناروا و پا را از رفتن به جایگاههای ناپسند و دست را از انجام كارهای ناشایسته و دل را از خطور گناه و اندیشه را از هرچه غیرخداست، پاك می كند.


كسانی كه با دیده بصیرت به عالم و عالمیان می نگرند، از هر عالمی كه موجب نابینایی دیده بصیرت و كوری آن می گردد، پرهیز می كنند. اینان از غفلت ها و عوامل ایجاد غفلت، دوری می ورزند. زیرا امام علی (ع) فرموده است: «دوام یافتن غفلت، موجب كوری بصیرت می گردد». (همان) كسی كه بصیرت الهی نصیبش شده است. محبت دنیا را از دلش خارج می سازد. امام علی (ع) فرموده است: به خاطر دنیا دوستی، قلب ها از نور بصیرت، كورگشته اند» (همان، ح 4878)